حضرت مهدى (ع) را به خورشيد پشت ابر تشبيه كرده اند واين مسأله برمى گردد به حديثى از خود حضرت كه مى فرمايند: چگونگى استفاده از من در غيبت، مانند استفاده خورشيد است هنگامى كه ابرها آن را مى پوشانند. (1)
صاحبان ذوق در وجوه تشابه حضرت با خورشيد پشت ابر، چنين گفته اند:
1- همچنان كه مردم انتظار بيرون آمدن خورشيد از پشت ابرهاى تيره را مى كشند تا بيشتر ازآن بهره مند گردند، در زمان غيبت نيز شيعيان و محبان حضرت همواره انتظار وجود مباركش را دارند و هرگز نا اميد نمى شوند
2-هركس با اين همه آثار ومعجزات و آیات وروايات " باز هم منكر وجود مباركش شود، مانند كسى است كه منكر وجود خورشيد گردد، هنگامى كه در پشت ابرها از ديدگان، به ظاهر پنهان است، گرچه آثار وجودش به جهانيان مى رسد
3-هر چند خورشيد در پس ابر براى مدَتى پنهان مى گردد، اما نور روشنى بخش خود را از جهانيان دريغ نمى كند و باز هم از پس ابر زمين و آسمان را روشن مى كند، امام(ع) نيز هر چندكه در پسِ پرده غيبت قرار دارد، اما نور ولايت آن حضرت بر همه عالميان پرتوافكن است، چه اين كه اگر نور آن امام نباشد، بنابر روايات معصومين (ع) زمين و اهل آن از بين مى روند و اوست كه امان اهل زمين است. البته حضرت در توقيع خود به اسحاق بن يعقوب مى نویسد:
... و اما چگونگى انتفاعى كه مردم در غيبت از من مى برند، همچون انتفاع از خورشيد است هنگامى كه در پشت ابرها پنهان شود(2)

- بحار الانوار ج 53 ص 180
2- كمال الدين ج 2 ص 483 بحارالانوار ج35 ص 801

 

هيبتى داشته كه نظير آن را احدى نداشته به طورى كه دشمنان آن حضرت احترام‏ها و تعظيم‏هايى براى آن جناب انجام مى‏دادند كه براى هيچ كس آن احترام‏ها را انجام نمى‏دادند، كه اين امر بر اثر هيبت آن حضرت بود نه از روى محبت و علاقه به آن بزرگوار، قائم‏عليه السلام نيز همين‏طور است كه به ويژه در دل دشمنان هيبت و رعب خاصى دارد

 

حسن بن على بن محمد بن على، ملقَب به عسكرى، يازدهمين امام از ائمه معصوم(ع)، پدر حضرت مهدى(ع) دوازدهمين امام بوده است .

در روز هشتم يا چهارم يا دهم ربيع الثانى سال 1 23 يا 232هـ ق در مدينه متولد و در روز هشتم يا اول ربيع الاول سال 260هـ ق در سامرا وفات يافت .

دوران امامت اين امام، شش سال بوده ودر مدت عمر بيست وهشت يا بيست ونه سال خويش، منشأ بركات وفيوضات بسيارى بوده است.

آن حضرت در دوران حكومت معتمد عباسى از دنيا رفت و دركنار قبر پدرش در سامرا مدفون گشت.

حضرت عسكرى(ع)، جز امام مهدى(ع) فرزندى نداشته است. (1)

1. معارف ومعاريف ج 4 ص 514

 

در روايات در وصف چهره و صورت حضرت مهدى (ع) چنين آمده است: سيمايى چون ماه تابان دارد و چهره اش گرد و درخشان است. (1) پيشانى باز و نورانى، بينى كشيده و باريك دارد (2) چهره ای چون دينار گرد وگلگون است. (3) ديدگانش سرمه كشيده، محاسن مباركش پر مو و برگونه راست او خالى جذاب است. (4)

1. بحار الانوار ج50 ص 78 منتخب الاثرص 185.
2. كشف الغمه ج 3 ص 259 بحار الانوار ج 51 ص 80 و 90.
3. بحار الانوار ج 1 5 ص 77 الزام الناصب ص 139.
4. کشف الغمه ج 3 ص 260.

 

نرجس خاتون، مادر بزرگوار امام زمان (ع) است . پيشوايان و ائمه (ع) از او به عنوان شايسته ترين كنيزان بهتربن زنان و يا سرور زنان ياد كرده اند. محدثين و مورخين، نام هاى متعددى براى آن بانو ذكركرده اند. از آن جمله، سوسن، سبيكه، مريم، صيقل، صقيل، حديثه، حكيمه، مليكه، ريحانه و خمط است . (1) اما مشهورترين نام او نرجس و معروف ترين كنيه اش ام محمد است. هركدام از نام هاى آن بانوى بزرگوار، بعدى از شخصيت والاى او را بيان مى كند. نرجس نام گلى عطرآگين است. خمط نوعى درخت ميوه است كه قرآن نيز آن را به كار برده است. (2) سوسن نوعى گل خوشبو و معطر و پرفايده است كه دركتاب هاى طب نيز آمده است. صيقل به مفهوم پديده نورانى وپر جلوه و نرم است. به هر حال هيچ مانعى ندارد كه يك زن با شخصيت، داراى نام هاى متعددى باشد و هركدام از آن ها در مورد او به تناسب به كار رود. در مورد نرجس خاتون، چه بساكه اين نام هاى متعدد، بر اساس مصالح سياسى و اجتماعى بوده كه براى ما ناشناخته مانده است. (3)

. بحارالانوار، ج51ص 6، كشف الغمه ، ج 3 ص 265 ، منتخب الاثر، ص 320. 2. سوره سبا، 16. 3. امام مهدى (ع) از ولادت تا ظهور، سيد محمد كاظم قزوينی ،ص 72 1 .

 

بر طبق روايت ابن انبارى در داستان جزيره خضراء، نام شهرى است كه ابراهيم، فرزند امام زمان (ع) حاكم آن است (1).

1. نجم الثا قب، ص 222.

 

ابو نصر ظريف از خادمان امام حسن عسكرى (ع) بوده وازكسانى است كه از تولد حضرت مهدى (ع)اطلاع يافته واز آن خبر داده است.(1)در برخى كتب ظريف بن خادم آمده است

ظريف مى گويد: هنگامى كه حجت خدا به دنيا آمد، همه خاندان خوشحال شدند وچون بزرگ شد به من دستور داده شدكه هر روز همراه گوشت، يك قطعه استخوان مغزدار هم بخرم وگفته مى شدكه مغز استخوان براى مولاى كوچك ماست. (2)

ا. بحارالانوار ج 51 ص 5 ارشاد مفيد ص 330.

2.ارشاد مفيد، ص330 غيبة طوسى، ص 48 1 كافى ج 1، ص 330.

 

پيامبر اكرم (ص) وائمه معصومين (ع) نسبت به ولادت حضرت مهدى (ع) پيشگويى كرده بودند.

"عبدالرحمن بن سمره"مى گويد: به پيامبر اكرم (ص) عرض كردم: اى رسول خدا مرا به طريق نجات هدايت كن . فرمود:هنگامى كه اختلاف خواسته ها وتفرقه آرا پيش آمد، بر تو باد رجوع به على بن ابى طالب كه او امام امت من وخليفه من بر آنان بعد از من است ... از اوست دو امام امت من... و نه فرزند حسين، كه نهم آنان، قائم امت من است كه زمين را از عدل وداد پر مى كند، پس از آن كه از ظلم وجور پر شده باشد.(1)

جابر بن عبدالله انصارى در روايتى از صحيفه اى خبر داده است كه در دست حضرت فاطمه(ع) مشاهده نموده و در آن نام هاى دوازده امام (ع) همراه نام مادرانشان ياد آور شده و آخرين نام، قائم آل محمد(ع) بوده است. (2)

امام حسين (ع) فرمود: قائم اين امت، نهمين فرزند از اولاد من است، واو است صاحب غيبت، وكسى كه ميراثش در حالى كه زنده است، تقسيم مى شود.(3) و امَا رواياتى كه در موردحضرت مهدى (ع)، غيبت ظهور، علامات ظهور وحوادث پس از ظهور.از طريق دو امام باقر وصادق (ع) نقل شده است به مراتب بيشتر از روايات رسيده از ساير معصومين (ع) است. ويژگى اين روایات آن است كه علاوه بر بيان اصل مسأله به بيان بعضى از خصوصیات نيز پرداخته اند. جابر جعفى از امام باقر(ع) نقل نموده كه فرمود: زمانى بر مردم خواهد آمد كه در آن زمان امامشان غايب خواهد شد. پس خوشا به حال كساني كه ثابت بر امر ما باشند.(4) روايت هاى نيز از حضرت على امام حسن مجتبى(5) امام سجاد(6)وامام صادق(7) امام كاظم(8)امام رضا(9) وامام جواد (10) (ع) در پيشگوى ولادت حضرت مهدى (ع) آمده است.

 

ا. كمال الدين ج 1 ص 257

2. غيبت طوسي ص 92, كمال الدين، ج ا، ص 305.

3. كمال الدين ج ا، ص 0315

4. كمال الدينج 1, ص 330.

5. همان , ص 303.

6. همان, ص 315.

7. همان , ص 319.

8. همان , ص 333.

9. غيبة نعماني , ص 100.

10. کمال الدين ج 2 ص 372.

 

در روايات در وصف چهره و صورت حضرت مهدى (ع) چنين آمده است: سيمايى چون ماه تابان دارد و چهره اش گرد و درخشان است. (1) پيشانى باز و نورانى، بينى كشيده و باريك دارد (2) چهره ای چون دينار گرد وگلگون است. (3) ديدگانش سرمه كشيده، محاسن مباركش پر مو و برگونه راست او خالى جذاب است. (4)

 

1. بحار الانوار ج50 ص 78 منتخب الاثرص 185.
2. كشف الغمه ج 3 ص 259 بحار الانوار ج 51 ص 80 و 90.
3. بحار الانوار ج 1 5 ص 77 الزام الناصب ص 139.
4. کشف الغمه ج 3 ص 260.

 

محورى كه (ع)پيرامون زندگى شخصى وكيفيت معيشت امام زمان (ع) مطرح است، مسأله ازدواج و زن و فرزند حضرت است . سه احتمال وجود دارد:1. اساساً حضرت ازدواج نكرده است. ازدواج انجام گرفته، ولى اولاد ندارد ازدواج كرده و داراى فرزندانى نيز هست. اگر احتمال اول را بپذيريم، لازمه اش اين است كه امام معصوم (ع) يكى از سنت هاى مهم اسلامي را ترك كرده باشد و اين باشان امام سازگار نيست. اما از طرفى ديگر چون مسأله غيبت، اهم است وازدواج مهم، ترك ازدواج با توجه به آن امر مهم تر، اشكالى را ايجاد نمي کند. اما احتمال دوم كه اصل ازدواج را بپذيريم بدون داشتن اولاد، جمع مي کند بين انجام سنت اسلامي وعدم انتشار مكان و موقعيت حضرت اما باز اين اشكال باقى است كه اگر قرار باشد، آن حضرت شخصى را به عنوان همسر برگزيند، يا بايد بگوييم كه عمر او نيز مانند عمر حضرت طولآنى است كه بر اين امر دليلى نداريم، يا اين كه بگوییم مدتى با حضرت زندگى كرده واز دنيا رفته است كه در اين صورت، حضرت به سنت حسنه ازدواج عمل كرده وپس از آن، تنها و بدون زن و فرزند زندگى را ادامه مي دهد.

احتمال سوم آن است كه آن حضرت ازدواج كرده و داراى اولاد نيز هست واولاد آن حضرت(1) نيز فرزندانى دارند. اين مسأله، افزون بر آنكه دليل محكمي ندارد، اشكال اساسى آن اين است كه اين همه اولاد واعقاب، بالاخره روزى در جست وجوى اصل خويش مي افتند وهمين كنجكاوى وجست وجو، مسأله را به جايى باريك مي كشاند كه با فلسفه غيبت حضرت، سازگار ندارد(2)

ما در اين جا روايات وادله اى كه وجود همسر وفرزند براى حضرت را اثبات مي کند مي آوريم،اما صحت و سقم بسيارى از آنها در جاى خود بحث شده و در بسيارى موارد، سخن از احتمال است كه استدلال با آن، تمام نيست. در رابطه با همسر با همسران حضرت، تنها يك روايت است كه سرنخى به دست مي دهد و آن روايتى است كه مرحوم كفعمي دركتاب شريف مصباح، نقل كرده است. بر اساس آن، همسر حضرت يكى از دخترهاى ابى لهب است (3)

و در رابطه با اولاد آن حضرت رواياتى هست كه از جمله آن ها روايت انبارى است كه مرحوم مجلسى در بحارالآنوار آن را آورده و روايتى طولآنى است. (4)

البته بسيارى از بزرگان از جمله مرحوم آقا بزرگ تهرانى صاحب الذريعه در داستان انبارى ترديد كرده اند. محمد بن مشهدى درکتاب مزار از امام صادق (ع) نقل مي کند كه فرمود: گويا نزول قائم را با اهل وعيالش در مسجد سهله مي بينم (5)مرحوم مجلسى نيز بابى را به خلفاء واولاد حضرت مهدى (ع)اختصاص داده است. علاوه بر روايات، برخي دعاها نيز كه از ائمه معصومين (ع) صادر شده ويا از ناحيه مقدسه رسيده است، دلالت دارندكه براى حضرت، اهل و عيال و فرزندانى هست. در اين دعاها تعبير ولد, ذريه اهل بيت و آل بيت به كار رفته است. در آخرين فراز از صلواتى كه از ناحيه مقدسه صادرشده چنين مي خوانيم: و صل علي وليک وولات عهده و الائمة من ولد و مدفي اعمارهم و زد في آجالهم(5)

درود بى پايان خود را بر ولي امرت واولياى عهدش وپيشوايان از اولادش نازل فرما وبر عمر واجلشان بيفزا. ودر دعاى كه امام رضا(ع) تعليم فرموده كه در عصر غيبت خوانده شود، چنين آمده است:اللهم اعطه في نفسه و اهله و ولده و ذريته و امته و جميع رعيته ما تقر به عينه و تسر به نفسه . .. (6)

خدايا به او درباره خودش و اهلش و فرزندانش و امتش و همه رعيتش عطا فرما آنچه را که ديده اش روشن و دلش مسرور گردد(7)

بر اساس داستان طولآنى و معروف انبارى نا م فرزندان حضرت: طاهر، قاسم ,ابراهيم، عبدالرحمن وهاشم است(8)

ا. بحار الانوار،ج 52 ص 363.

2. چشم به راه مهدى، ص 352.

3. نجم الثاقب ص 225.

4. بحار الانوار ج 53 ص213.

5.نجم الثاقب ص 225.

6.غيبة طوسي ص 107 بحار الانوار ج 52 ص 22.

7.بحار الانوار ج 95 ص 332

8.سيماي آفتاب حبيب الله طاهري ص 364.

 

نيمه ‏شعبان در اذهان شيعيان و محبان اهل‏بيت ،عليهم‏السلام، به عنوان روز ميلاد نجات بخش موعود معنا و مفهوم مى‏يابد. روز ميلاد بزرگ مردى كه انسانيت، ظهور او را به انتظار نشسته و عدالت‏براى پاى‏بوس قدمش لحظه شمارى مى‏كند.

نيمه شعبان اگر چه شرافتش را وامدار مولود خجسته‏اى است كه در اين روز زمين را با قدوم خويش متبرك ساخته است، اما همه عظمت آن دراين خلاصه نشده و در تقويم عبادى اهل ايمان نيز از جايگاه و مرتبه والايى برخوردار است.

در رواياتى كه از طريق شيعه و اهل‏سنت نقل شده فضيلتهاى بسيارى براى عبادت و راز نياز در شب و روز خجسته نيمه‏شعبان بر شمرده شده است و اين خود تمثيل زيبايى است از اين موضوع كه براى رسيدن به صبح وصال موعود بايد شب وصل با خدا را پشت‏سرگذاشت، و تا زمانى كه منتظر، عمرخويش را در طريق كسب صلاح طى نكند نمى‏تواند شاهد ظهور مصلح موعود باشد.